ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವದ ಪ್ರತೀಕ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ

ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಜಾನಪದ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಜನೋತ್ಸವದ ಸಮ್ಮಿಲನ

ಶಿವಮೊಗ್ಗ: ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಸಿರು ಸಿರಿಯ ನಡುವೆ ನೆಲೆಸಿರುವ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ನಗರವು ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ನೆಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವವೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಭಕ್ತಿಭಾವ ಹಾಗೂ ವಿಜಯದಶಮಿಯ ಸಂಭ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುವ ಈ ಉತ್ಸವವು ನಗರದ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

ಪುರಾಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಕೆಡುಕಿನ ವಿರುದ್ಧ ಒಳಿತಿನ ವಿಜಯ

ದಸರಾ ಹಬ್ಬವು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದುರ್ಗಾದೇವಿಯು ಮಹಿಷಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಹತ್ತನೇ ದಿನ ವಿಜಯದಶಮಿಯನ್ನು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ.

ಶಿವಮೊಗ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ಹಾಗೂ ದುರ್ಗಾದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ದಸರಾ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬದ ವಾತಾವರಣ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ

ಕರ್ನಾಟಕದ ದಸರಾ ಪರಂಪರೆಗೆ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾನವಮಿ ಆಚರಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿತ್ತು. ಬಳಿಕ ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ್ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಉತ್ಸವವು ರಾಜವೈಭವದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು. 1610ರಲ್ಲಿ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡಿದರೆಂದು ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೈಸೂರು ದಸರಾದ ವೈಭವದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಜನೋತ್ಸವವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಶಿವಮೊಗ್ಗದಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಗಡಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೂ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ನಗರದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಉತ್ಸವಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಜಂಬೂಸವಾರಿ: ಉತ್ಸವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅಲಂಕೃತ ಆನೆಗಳು, ವಿವಿಧ ಕಲಾತಂಡಗಳು, ಜನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು, ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳು ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಸ್ತಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಂಡಗಳು ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕಲಾಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ನಗರದ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಜನರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜಂಬೂಸವಾರಿ ಕೇವಲ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಜನರ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

ಜಾನಪದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆ

ಮಲೆನಾಡು ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ನೆಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ವೀರಗಾಸೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಜನಪದ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳು ಈ ಭಾಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿವೆ. ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವವು ಇಂತಹ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸಂಗೀತ ಸಂಜೆಗಳು, ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ನಾಟಕಗಳು, ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ವೇದಿಕೆ ದೊರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ವಿವಿಧ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಲಾ-ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಜನರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೇ ದಸರಾದ ಶಕ್ತಿ

ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಸಂಘಟಕರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲ. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು, ವಿವಿಧ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವೇ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತದೆ.

ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಾಲಂಕಾರ, ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ ಮೇಳ, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆದಾಗ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೂ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಇಂತಹ ಉತ್ಸವಗಳು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಜನರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯೂ ಅಗತ್ಯ

ದಸರಾ ಉತ್ಸವದ ವೈಭವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅದರ ಮೂಲ ಆಶಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಆಚರಣೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು. ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಗೌರವ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸುವುದೂ ಅಗತ್ಯ.

ಮಲೆನಾಡಿನ ನೈಜ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಬಹುದು.

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತ

ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಜನಪದ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿದೆ. ಕಾಲ ಬದಲಾದರೂ ಹಬ್ಬದ ಮೇಲಿನ ಜನರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿಯೂ ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜವೈಭವವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದರೆ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೊಗಡನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಜನಪರವಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದು ಎಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ದಸರಾ ಕೇವಲ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ; ಅದು ಮಲೆನಾಡಿನ ಅಸ್ಮಿತೆ, ಜನರ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.